Wat is obesitas?

Door Gijs Bodenstaff · Laatst gecontroleerd: 25 september 2026 · Medische controle: [in te vullen: medisch redacteur]

Obesitas is een chronische ziekte waarbij je zoveel lichaamsvet hebt dat het je gezondheid schaadt; artsen spreken van obesitas vanaf een BMI van 30, en van overgewicht bij een BMI van 25 tot 30. Het ontstaat door veel factoren tegelijk en heeft niets te maken met een gebrek aan wilskracht. Er is hulp, en die begint bij je huisarts.

In het kort

In 2024 had 15,6% van de volwassenen in Nederland obesitas en 50,0% overgewicht (CBS/RIVM Gezondheidsmonitor 2024).
Per gemeente loopt obesitas uiteen van 7,9% tot 29,2% van de volwassenen (VZinfo, Gezondheidsmonitor 2024).
De herziene NHG-Standaard Obesitas (oktober 2025) kijkt ook naar oorzaken buiten leefstijl, zoals medicijnen, hormonen en erfelijkheid.
Al 5 tot 10% gewichtsverlies geeft volgens de NHG-Standaard veel gezondheidswinst (NHG, 2010).
In 2025 steeg het aantal mensen dat bij de huisarts bekend is met overgewicht of obesitas met 39% (Nivel, juli 2026).

Overgewicht of obesitas: waar ligt de grens?

Artsen gebruiken als eerste maat de body mass index. Je deelt je gewicht in kilo's door je lengte in meters, twee keer. Volgens de multidisciplinaire richtlijn uit 2023 geldt voor volwassenen van Europese afkomst: een uitkomst van 25 tot 30 is overgewicht, 30 of meer is obesitas. Obesitas heeft drie klassen: klasse I (30 tot 35), klasse II (35 tot 40) en klasse III (40 of hoger).

Een voorbeeld. Stel: je bent 1,70 m en weegt 95 kilo. Dan reken je 1,70 × 1,70 = 2,89. Je BMI is 95 ÷ 2,89 = 32,9. Dat valt in obesitas klasse I. Weeg je bij dezelfde lengte 80 kilo, dan is je BMI 27,7: overgewicht. Wil je het niet zelf uitrekenen? Gebruik dan de BMI-check die je lengte en gewicht alleen op je eigen apparaat verwerkt.

Een BMI is een startpunt, geen oordeel. Je arts kijkt ook naar je buikomvang en naar klachten die met je gewicht samenhangen. Buikvet is extra ongunstig. Vanaf 88 cm bij vrouwen en 102 cm bij mannen spreekt de richtlijn van een vergrote buikomvang (Richtlijnendatabase, 2023). Voor 70-plussers en voor mensen met een niet-Europese afkomst gelden andere grenzen.

Waardoor ontstaat obesitas?

Obesitas ontstaat bijna nooit door één ding. Het is een optelsom. Twee mensen die hetzelfde eten en evenveel bewegen, kunnen toch heel verschillend aankomen. De herziene NHG-Standaard (oktober 2025) vraagt huisartsen daarom om ook te zoeken naar onderliggende oorzaken: eetstoornissen, medicijnen die je gewicht verhogen, hormonale en erfelijke factoren (VoedingOnline, 13-10-2025).

Veelvoorkomende oorzaken van obesitas en wat je ermee kunt
Oorzaak	Wat er gebeurt	Wat je kunt doen
Erfelijkheid	Je genen bepalen mee hoe sterk je honger en verzadiging voelt en waar je vet opslaat.	Vertel je huisarts of obesitas in je familie voorkomt.
Medicijnen	Sommige middelen, zoals prednison en bepaalde middelen bij psychische klachten, kunnen je gewicht laten stijgen.	Stop nooit zelf, maar vraag of er een alternatief is.
Hormonen	Een traag werkende schildklier of andere hormonale problemen kunnen meespelen.	Laat je huisarts beoordelen of onderzoek zinvol is.
Slaap en stress	Weinig slaap en langdurige spanning veranderen je eetlust en je energie.	Neem slaap en zorgen mee in het gesprek.
Omgeving en geld	Goedkoop calorierijk eten, zittend werk, weinig veilige plekken om te bewegen.	Een leefstijlprogramma helpt kleine, haalbare stappen te zetten.

Wil je vooraf zelf op een rij zetten wat bij jou kan meespelen? Erasmus MC maakte de vragenlijst Check Oorzaken Overgewicht. De uitkomst is geen diagnose, maar wel een goede basis voor het gesprek met je huisarts.

Je lichaam verdedigt bovendien zijn gewicht. Na afvallen krijg je vaak meer honger en verbrand je minder. Daardoor komen kilo's na een dieet vaak terug. Dat is biologie en geen falen. Het is ook de reden dat de richtlijn obesitas als chronische aandoening behandelt, met zorg die jaren doorloopt (Richtlijnendatabase, 2023).

Wat doet obesitas met je gezondheid?

Volgens VZinfo van het RIVM vergroot overgewicht de kans op onder meer:

diabetes type 2 en hoge bloeddruk;
hart- en vaatziekten;
artrose en pijn in knieën, heupen of rug;
astma en slaapapneu (ademstops tijdens de slaap);
verschillende soorten kanker, zoals darmkanker;
somberheid, een laag zelfbeeld en problemen met zwanger worden.

Het goede nieuws: je hoeft geen tientallen kilo's af te vallen om winst te boeken. De NHG-Standaard noemde 5 tot 10% gewichtsverlies al een realistisch doel met aanzienlijke gezondheidswinst (NHG, 2010). Bij 110 kilo is dat 5,5 tot 11 kilo. Bij ernstige obesitas is vaak meer nodig. Dan kunnen medicijnen of een operatie in beeld komen. Een overzicht van de behandelingen bij obesitas: leefstijl, medicijnen en operatie helpt je om de opties naast elkaar te zien.

Hoeveel mensen hebben obesitas?

Obesitas komt veel voor. In 2024 had 15,6% van de volwassenen in Nederland obesitas. De helft (50,0%) had overgewicht, obesitas meegerekend (CBS/RIVM Gezondheidsmonitor 2024). Dat betekent dat bijna één op de zes volwassenen obesitas heeft.

De verschillen tussen gemeenten zijn groot: van 7,9% tot 29,2% (VZinfo, Gezondheidsmonitor 2024). In de gemeenten waar deze site een eigen regiopagina voor heeft, ligt het percentage overal boven het landelijke gemiddelde.

Staafdiagram van obesitas bij volwassenen: laagste gemeente 7,9%, Nederland 15,6%, Rotterdam 17,4%, Emmen 26,4% en Pekela 29,2% — Percentage volwassenen met obesitas in een selectie van gemeenten en landelijk. Bron: CBS/RIVM Gezondheidsmonitor 2024 (VZinfo en CBS StatLine).

Gemeenten met het hoogste obesitascijfer onder onze regiopagina's (volwassenen, 2024)
Gemeente	Obesitas	Overgewicht (incl. obesitas)
Pekela	29,2%	69,4%
Emmen	26,4%	64,2%
Veendam	26,2%	63,1%
Nissewaard	24,5%	60,2%
Neder-Betuwe	22,8%	57,4%
Nederland	15,6%	50,0%

Bron: CBS/RIVM Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2024 (CBS StatLine 86137NED), peildatum 25-09-2026.

Zulke verschillen zeggen iets over groepen, niet over jou als persoon. Ze hangen samen met inkomen, werk, opleiding, woonomgeving en stress. Hoe het in jouw buurt zit, zie je in de cijfers over overgewicht per regio en gemeente.

Ook bij de huisarts zie je de verandering. Volgens het Nivel steeg in 2025 het aantal mensen dat bij de huisarts bekend is met overgewicht of obesitas met 39% ten opzichte van 2024. Het Nivel denkt dat de media-aandacht voor afslankmedicatie daarbij meespeelt (Nivel, 08-07-2026). Meer mensen stappen dus naar hun huisarts. Dat is een goede ontwikkeling.

Vooroordelen en schaamte

Mensen met obesitas krijgen vaak te maken met vooroordelen, ook in de zorg. In een onderzoek van de Erasmus Universiteit onder 590 mensen met obesitas werd bij een BMI van 40 of hoger een kwart belachelijk gemaakt of uitgescholden door zorgverleners. Eén op de drie voelde zich behandeld alsof ze lui of minder capabel waren (Erasmus ESHPM, 16-04-2024).

Dat heeft gevolgen. Wie zich schaamt, stelt hulp uit. Onderzoek van Wageningen University liet zien dat sommige mensen tot 10 jaar wachtten voordat ze een operatie overwogen, omdat ze vonden dat ze het zelf moesten oplossen (Nieuws voor Diëtisten, 16-03-2026). Ook het Partnerschap Overgewicht Nederland beschrijft dat stigma leidt tot zorgmijding en meer stress.

Wat helpt? De onderzoekers adviseren zorgverleners om eerst toestemming te vragen voordat ze over gewicht beginnen, te luisteren naar wat jij wilt en de tijd te nemen. Je mag daar zelf ook om vragen. Merk je dat iemand in je omgeving worstelt? Lees dan hoe je iemand met obesitas steunt zonder te kwetsen. Echte verhalen over twijfel en de eerste stap vind je bij de ervaringen van mensen met obesitas.

Wanneer ga je naar de huisarts?

Je kunt altijd bij je huisarts terecht met vragen over je gewicht. Het is extra zinvol als:

je BMI 30 of hoger is;
je BMI 25 of hoger is en je ook een vergrote buikomvang hebt;
je BMI 25 of hoger is en je klachten hebt zoals hoge bloeddruk, diabetes type 2, slaapapneu of pijnlijke gewrichten;
je al vaak bent afgevallen en weer bent aangekomen.

Je huisarts of praktijkondersteuner (POH) bekijkt met je wat past. Vaak is de eerste stap het leefstijlprogramma GLI, vergoed zonder eigen risico. Dat duurt 24 maanden en valt onder de basisverzekering (Zorginstituut Nederland, 2026). Helpt dat onvoldoende, dan kan je huisarts medicijnen overwegen of je verwijzen voor een operatie.

Weet waar je staat. Bereken je BMI en meet je buikomvang.
Maak een afspraak. Zeg bij de assistent dat je over je gewicht wilt praten, en vraag om wat meer tijd.
Bereid je voor. Schrijf op wat je al geprobeerd hebt en welke klachten je hebt.
Beslis samen. Kies met je huisarts de behandeling die bij je past.

Twijfel je hoe je het gesprek begint? Lees hoe je je gewicht bespreekt met je huisarts, met gesprekskaart. Heb je al een hoge BMI en wil je weten of een operatie een optie is, bekijk dan de criteria voor een maagverkleining volgens de NHG-Standaard. Bespreek het altijd met je huisarts.

Doe de BMI-check Kom naar een informatieavond

Veelgestelde vragen over overgewicht en obesitas

Wat is het verschil tussen overgewicht en obesitas?

Overgewicht is een BMI van 25 tot 30, obesitas een BMI van 30 of hoger. Bij obesitas is de hoeveelheid lichaamsvet zo groot dat de kans op ziektes als diabetes en hartproblemen duidelijk stijgt. Artsen kijken daarnaast naar je buikomvang en je klachten. Waar jij zit, zie je met de BMI-check voor volwassenen.

Is obesitas echt een ziekte?

Ja, obesitas wordt in de Nederlandse richtlijn behandeld als een chronische aandoening met veel oorzaken. Het gaat niet vanzelf over en vraagt vaak jarenlange zorg, net als een hoge bloeddruk. Daarom verdient het dezelfde serieuze aandacht van je huisarts. Lees welke behandelingen bij obesitas er zijn.

Ligt het aan mij dat afvallen niet blijvend lukt?

Nee, dat ligt niet aan jou. Na afvallen maakt je lichaam meer hongerhormonen aan en verbruikt het minder energie. Daardoor komen kilo's vaak terug. Ook erfelijkheid, medicijnen, slaap en stress spelen mee. Begeleiding helpt om dat te doorbreken, bijvoorbeeld via een vergoed leefstijlprogramma.

Kunnen medicijnen zorgen dat je aankomt?

Ja, sommige medicijnen kunnen gewichtstoename geven, zoals prednison en bepaalde middelen bij psychische klachten. De NHG-Standaard van oktober 2025 vraagt huisartsen om daar bewust naar te kijken. Stop nooit zelf met een medicijn. Vraag je huisarts of apotheker of er een alternatief is.

Welke ziektes hangen samen met obesitas?

Obesitas vergroot onder meer de kans op diabetes type 2, hoge bloeddruk, hart- en vaatziekten, artrose, slaapapneu en sommige soorten kanker. Ook somberheid komt vaker voor. Heb je zulke klachten en een BMI van 35 of meer, bekijk dan wanneer je in aanmerking komt voor een maagverkleining.

Wat is het verschil tussen obesitas klasse I, II en III?

De klassen gaan over de hoogte van je BMI: klasse I is 30 tot 35, klasse II 35 tot 40 en klasse III 40 of hoger. Hoe hoger de klasse, hoe groter de kans op ziektes en hoe intensiever de behandeling die past. Reken uit in welke klasse je zit met de tabel met BMI-klassen.

In welke gemeenten komt obesitas het meest voor?

Van de gemeenten met een regiopagina op deze site heeft Pekela het hoogste percentage: 29,2% van de volwassenen heeft er obesitas. Daarna volgen Emmen (26,4%) en Veendam (26,2%) (Gezondheidsmonitor 2024). Landelijk is het 15,6%. Bekijk de cijfers over obesitas in jouw regio.

Waarom komen steeds meer mensen met overgewicht bij de huisarts?

Het aantal mensen dat bij de huisarts bekend is met overgewicht of obesitas steeg in 2025 met 39%. Het Nivel denkt dat de media-aandacht voor afslankmedicatie meespeelt. Het betekent niet dat er in één jaar zoveel meer mensen obesitas kregen, wel dat meer mensen hulp vragen.

Hoe ga ik om met opmerkingen over mijn gewicht bij een zorgverlener?

Je mag aangeven hoe je over je gewicht wilt praten, en je mag om uitleg vragen. Voel je je niet serieus genomen, zeg dat dan, of vraag om een andere zorgverlener in de praktijk. Tips voor een goed gesprek staan bij je gewicht bespreken met je huisarts.

Kun je aankomen door stress of slecht slapen?

Ja, langdurige stress en te weinig slaap kunnen bijdragen aan gewichtstoename. Ze veranderen je hormonen, je eetlust en je energie om te bewegen. Het is zelden de enige oorzaak, maar wel een belangrijke. Vertel je huisarts daarom ook hoe je slaapt en wat je bezighoudt, niet alleen wat je eet.

Waarom verschilt obesitas zo sterk per gemeente?

De verschillen per gemeente, van 7,9% tot 29,2%, hangen samen met inkomen, opleiding, werk, woonomgeving en stress. Waar meer mensen het financieel moeilijk hebben, komt obesitas vaker voor. Het zegt iets over groepen, niet over een persoon. Bekijk bijvoorbeeld de cijfers en hulp in Pekela.

Is obesitas erfelijk?

Erfelijkheid speelt een grote rol, maar is zelden de enige oorzaak. Je genen bepalen mee hoe sterk je honger voelt en hoe je lichaam vet opslaat. Samen met je omgeving, slaap en stress bepaalt dat je gewicht. Komt obesitas veel voor in je familie, vertel dat dan aan je huisarts.

Kun je ook met obesitas gezond zijn?

Sommige mensen met obesitas hebben (nog) geen klachten. Toch is de kans op ziektes zoals diabetes en artrose op termijn groter. Juist in die vroege fase is er veel te winnen met begeleiding. Vraag je huisarts of je bloeddruk en bloedsuiker gecontroleerd kunnen worden.

Waar vind ik steun als ik me alleen voel met mijn gewicht?

Je bent niet de enige: de helft van de volwassenen heeft overgewicht. Op een informatieavond hoor je een arts en een ervaringsdeskundige, en kun je vragen stellen zonder dat je iets hoeft te vertellen. Bekijk de gratis informatieavonden en livestreams over obesitas.

Kan mijn familie meelezen of meehelpen?

Ja, steun van partner, familie of vrienden helpt bij elke behandeling. Het werkt het best als zij meedenken zonder te oordelen. Neem iemand mee naar je huisarts of naar een informatieavond. Voor je naasten is er een pagina met tips om iemand met obesitas te steunen.