Plan van aanpak: mensen met overgewicht vroeg bereiken via de huisarts

Door Gijs Bodenstaff · Laatst gecontroleerd: 25 september 2026 · Medische controle: [in te vullen: medisch redacteur]

Voor huisartsen, POH en praktijkmanagers

Je bereikt mensen met overgewicht vroeg via de huisarts door zes dingen samen te doen: gericht signaleren, een respectvol gesprek, een vaste verwijsroute, goed materiaal, tijd die je vooraf reserveert en een laagdrempelige informatieavond. Dit plan van aanpak laat per bouwsteen zien wie wat doet, hoeveel uur het kost en welke tools gratis beschikbaar zijn.

In het kort

Het aantal mensen dat bij de huisarts bekend is met overgewicht of obesitas steeg in 2025 met 39% ten opzichte van 2024 (Nivel, juli 2026). De vraag komt dus al naar de praktijk toe.
Van de volwassenen heeft 50,0% overgewicht en 15,6% obesitas (CBS/RIVM Gezondheidsmonitor 2024). In een praktijk met 2.000 volwassen patiënten gaat het om zo'n 1.000 mensen.
1 op de 7 mensen met ernstig overgewicht (14%) ervaart discriminatie in de zorg (onderzoek voor VWS, via PON, juli 2025). Stigma is een belangrijke reden dat hulp laat op gang komt.
De GLI zit in het basispakket, zonder eigen risico en zonder eigen bijdrage (Zorginstituut Nederland, mei 2026). Alle materialen van deze site zijn gratis te downloaden.

Het probleem: te laat en te weinig besproken

Veel mensen met obesitas komen pas in beeld als er al complicaties zijn. Onderzoek van Wageningen University laat zien dat stigma mensen weghoudt van medische hulp: sommigen wachtten tot 10 jaar voordat ze chirurgie zochten, omdat ze vonden dat ze het zelf moesten oplossen (Nieuws voor Diëtisten, maart 2026). In een Erasmus-onderzoek onder 590 mensen met obesitas was een kwart van de mensen met een BMI van 40 of hoger in de zorg belachelijk gemaakt of uitgescholden (Erasmus School of Health Policy & Management, april 2024).

Tegelijk verandert er iets. Nivel zag in 2025 een stijging van 39% in het aantal mensen dat bij de huisarts bekend is met overgewicht of obesitas. Nivel noemt de media-aandacht voor afslankmedicatie als waarschijnlijke oorzaak. Patiënten stellen de vraag dus steeds vaker zelf. De kans is groot dat die vraag gaat over medicijnen, terwijl de GLI volgens de NHG-Standaard Obesitas (oktober 2025) de eerste stap is.

Het gevolg: de juiste patiënt krijgt niet altijd op het juiste moment de juiste route. Wie een BMI van 28 heeft en een grote buikomvang, hoort thuis in een leefstijlprogramma. Wie al jaren een BMI boven 40 heeft, verdient een eerlijk gesprek over alle opties, ook de maagverkleining en wat die inhoudt.

Het doel van dit plan

Het doel is eenvoudig: mensen met overgewicht en obesitas eerder en respectvoller bereiken, en ze naar de behandeling brengen die bij hun gezondheidsrisico past. Dat is niet één operatie of één medicijn. Het is de hele trap: advies, het leefstijlprogramma GLI met vergoeding uit het basispakket, zo nodig medicijnen bij obesitas volgens de NHG-criteria, en bij een deel van de patiënten een verwijzing naar een bariatrisch centrum.

Dit plan is onafhankelijk. We tonen alle behandelopties en alle centra. De site wordt mede mogelijk gemaakt door een partner; hoe dat werkt, lees je bij onze werkwijze en de partnervermelding. Wij bieden verwijzers geen vergoedingen of andere voordelen.

De zes bouwstenen

Elke bouwsteen heeft een eigen pagina met de uitwerking. Je kunt ze los gebruiken, maar ze werken het best samen.

Signaleren. Maak een EPD-selectie op ICPC T82 en T83, meet de buikomvang en gebruik bestaande spreekuren. Uitgewerkt in overgewicht vroeg signaleren in de huisartsenpraktijk.
Het gesprek. Vraag toestemming, kies je woorden bewust en beslis samen. Zie het gesprek over gewicht zonder stigma.
Verwijzen en samenwerken. Leg vast wie naar GLI, diëtist, sociaal domein of tweede lijn verwijst. Zie verwijzen en samenwerken met GLI, diëtist en keten.
Materialen. Poster, folder, wachtkamerscherm, gesprekskaart en verwijskaart, gratis. Zie de materialen en tools voor de praktijk.
Tijd en kosten. Reken vooraf uit wat het kost en welke tarieven je kunt declareren. Zie de tijdsinvestering en kosten voor de praktijk.
Informatieavond. Organiseer samen met de bibliotheek een avond met een arts en een ervaringsdeskundige. Zie het draaiboek voor een informatieavond over obesitas.

Daarnaast is er een snelle verwijshulp bariatrie met criteria en ZorgDomein-route voor als je in de spreekkamer zit en een patiënt wilt verwijzen.

Het 90-dagen-stappenplan

Je hoeft niet alles tegelijk te doen. Het plan hieronder verdeelt het werk over twaalf weken. De uren zijn een richtinschatting van de redactie voor een gemiddelde praktijk, geen norm. Pas ze aan op je eigen situatie.

Tijdlijn van twaalf weken in vier fasen: week 1 tot 2 opstarten, week 3 tot 4 selecteren, week 5 tot 8 gesprekken, week 9 tot 12 evalueren — Het plan van aanpak in vier fasen over 90 dagen. Bron: Overgewicht Nederland, op basis van NHG-registratieadvies en richtlijn overgewicht en obesitas (2023).

90-dagen-stappenplan: wie doet wat (uren zijn een richtinschatting)
Fase	Wat	Wie	Uren
Week 1–2: opstarten	Kick-off van 1 uur; afspraken over registratie (T82/T83, bepalingen 357, 560, 1272); poster ophangen, scherm-slide plaatsen	Huisarts, POH-S, praktijkmanager	4
Week 3–4: selecteren	EPD-selectie van patiënten met DM2, CVRM of hoge BMI zonder T82/T83; lijst voor de POH; assistente-zin invoeren	Praktijkmanager, POH-S	6
Week 5–8: gesprekken	Buikomvang meten bij BMI ≥ 25 tijdens reguliere controles; gesprek met toestemming; verwijzen naar GLI of diëtist	POH-S, huisarts	10
Week 9–12: evalueren	Indicatoren meten; werkoverleg; besluit over een informatieavond met de HAGRO	Praktijkmanager, huisarts	4

De gesprekken in week 5 tot 8 vallen grotendeels binnen spreekuren die je al hebt, zoals de DM2- en CVRM-controles. De extra tijd zit vooral in de voorbereiding en de registratie.

Tijd en kosten per bouwsteen

Er bestaat geen aparte NZa-prestatie voor obesitas of leefstijl. De regeling multidisciplinaire zorg die per 1 januari 2026 geldt, kent prestaties voor DM2/VRM en COPD/astma, maar niet voor obesitas (NZa, Staatscourant 2025). Gesprekken declareer je daarom als regulier consult. De tabel geeft alleen bedragen met een bron.

Tijd en kosten per bouwsteen (tarieven 2026)
Bouwsteen	Tijd	Kosten en tarieven
Signaleren	Selectie eenmalig; meten binnen bestaande controles	Geen aparte prestatie; valt binnen bestaande zorg
Het gesprek	Consult van 10 of 20 minuten	Consult 5–20 min: € 13,18; consult ≥ 20 min: € 26,36 (NZa-maximumtarieven 2026, via LHV en Zorg en Zekerheid)
Verwijzen naar GLI	Verwijzing via ZorgDomein	Voor de patiënt € 0: geen eigen risico, geen eigen bijdrage (Zorginstituut, 2026)
Materialen	Printen en ophangen	Gratis te downloaden via deze site; drukkosten afhankelijk van je drukker
Nascholing	Online, in eigen tempo	E-learning over gewicht en gezondheidsvaardigheden van de AHA: gratis, 2 accreditatiepunten (AHA)
Informatieavond	Voorbereiding en één avond	Geen bedrag met bron; zie het draaiboek

Rekenvoorbeeld: wat betekent dit voor jouw praktijk?

Stel: je praktijk heeft 2.000 volwassen patiënten. Bij de landelijke percentages van CBS/RIVM (2024) hebben ongeveer 1.000 van hen overgewicht (50,0% van 2.000). Daarvan hebben er ongeveer 312 obesitas (15,6% van 2.000). Niet al die mensen staan als T82 of T83 in je EPD. Het verschil tussen die 1.000 en het aantal geregistreerde patiënten is je startpunt.

Voert de POH in week 5 tot 8 per week vijf extra gesprekken van 20 minuten, dan zijn dat 20 gesprekken in vier weken. Gedeclareerd als lang consult is dat 20 × € 26,36 = € 527,20 aan consulttarief (NZa-maximumtarief 2026). Dat is geen winstberekening: het laat zien dat het werk binnen de bestaande bekostiging past.

Zelf meten: vijf indicatoren

Meten hoeft niet ingewikkeld. Deze vijf cijfers haal je uit je eigen HIS. Meet ze bij de start en na 90 dagen.

Aantal registraties T82 en T83. T83 staat voor overgewicht (BMI 25–29,9), T82 voor obesitas (BMI ≥ 30) met attentiewaarde (NHG-registratieadvies).
Aandeel met gemeten buikomvang. De richtlijn adviseert bij alle volwassenen met een BMI ≥ 25 de buikomvang te meten (Richtlijn overgewicht en obesitas, 2023).
Aantal GLI-verwijzingen per maand, via ZorgDomein te tellen.
Uitval uit de GLI. Landelijk stopt 41% voortijdig: 27% in jaar 1 en 20% in jaar 2 (RIVM-rapport 2025-0085). Vraag de leefstijlcoach om terugkoppeling.
Aantal gesprekken met toestemming, als vrije notitie of eigen code in het dossier.

Een stijging van registraties is in het begin een goed teken: je ziet dan mensen die er al waren. De cijfers per gemeente vind je bij de obesitascijfers per regio.

Hoe wij je helpen

Overgewicht Nederland maakt de patiëntkant eenvoudig. Patiënten kunnen thuis de BMI-check die niets opslaat doen en de gesprekskaart meenemen. Zo komen ze voorbereid binnen. Voor de praktijk zijn er drie dingen:

Nascholing voor je HAGRO of zorggroep. Een korte sessie over dit plan, de criteria en de materialen. Plan een kennismaking van 30 minuten.
Maandelijkse wachttijd-update. De wachttijden voor een maagverkleining lopen uiteen van 1 tot 142 dagen per centrum (ZorgkaartNederland, 25-09-2026). Je krijgt de update per mail; we vragen alleen naam, praktijk en e-mail.
Informatieavonden en livestreams voor je patiënten, met een arts en een ervaringsdeskundige. Zie de agenda met informatieavonden en livestreams.

Plan een gesprek over nascholing Bekijk de materialen

Veelgestelde vragen over het plan van aanpak

Voor welke praktijken is dit plan van aanpak bedoeld?

Het plan is bedoeld voor elke huisartsenpraktijk, HAGRO of zorggroep die mensen met overgewicht eerder wil bereiken. Het werkt voor een solopraktijk en voor een gezondheidscentrum. De stappen zijn klein genoeg om naast het gewone werk te doen. Begin met de bouwsteen die het best past, bijvoorbeeld het signaleren van overgewicht via het EPD.

Moeten we alle zes bouwstenen tegelijk invoeren?

Nee, je kunt de bouwstenen los en na elkaar invoeren. Veel praktijken starten met registratie en signaleren, omdat dat direct zicht geeft op de groep. Het gesprek en de verwijsroute volgen dan vanzelf. Een informatieavond past vaak pas na een paar maanden, als je weet hoeveel patiënten er belangstelling hebben.

Wie trekt het plan binnen de praktijk?

Meestal trekt de praktijkmanager of de POH-somatiek het plan, met één huisarts als inhoudelijk aanspreekpunt. De praktijkmanager regelt de selectie en de planning. De POH voert de meeste gesprekken. De huisarts stelt de indicatie en bewaakt de criteria voor verwijzing naar bariatrie.

Hoeveel extra uren kost de start in de eerste drie maanden?

In onze richtinschatting kost de start ongeveer 24 uur, verdeeld over twaalf weken en meerdere mensen. Het grootste deel zit in de selectie en in extra gesprekken. Die gesprekken declareer je als regulier of lang consult. Een uitgebreide rekensom staat bij de kosten en tarieven van een obesitasaanpak.

Kost het materiaal van deze site iets?

Nee, alle materialen van Overgewicht Nederland zijn gratis te downloaden: poster, folder, wachtkamerscherm, gesprekskaart en verwijskaart. Je betaalt alleen zelf het printen als je dat laat doen. Er zijn geen voorwaarden aan verbonden. Je vindt alles bij de downloads voor patiënt en praktijk.

Is dit plan in lijn met de NHG-Standaard Obesitas?

Het plan volgt de NHG-Standaard Obesitas van oktober 2025 zoals die in openbare samenvattingen staat, en de multidisciplinaire richtlijn van 2023. De volledige NHG-tekst konden wij niet openen. Waar we op een samenvatting leunen, zeggen we dat erbij. De GLI blijft volgens de standaard de eerste stap.

Stimuleert dit plan verwijzingen naar een operatie?

Nee, het plan stimuleert geen operaties maar een passende route per patiënt. De meeste mensen met overgewicht horen bij advies of de GLI als eerste behandelstap. Een maagverkleining komt pas in beeld bij strenge criteria en na onvoldoende resultaat van eerdere behandeling. Wij bieden verwijzers geen voordelen.

Welke rol heeft de partner van deze site in het plan?

De partner heeft geen rol in de inhoud van het plan. WeightWorks (partner van deze site) maakt de site mede mogelijk, maar heeft geen zeggenschap over de medische teksten. Alle centra staan met hun wachttijd in de tabellen, ook ziekenhuizen en andere klinieken. Lees meer bij de uitleg over onafhankelijkheid en partnerschap.

Hoe weten we of het plan werkt?

Je ziet of het plan werkt aan vijf eigen cijfers: T82/T83-registraties, gemeten buikomvang, GLI-verwijzingen, uitval uit de GLI en gesprekken met toestemming. Meet ze bij de start en na 90 dagen. Landelijk stopt 41% voortijdig met de GLI (RIVM, 2025); lager is een goed teken.

Kan een zorggroep dit plan voor alle aangesloten praktijken uitrollen?

Ja, een zorggroep of HAGRO kan het plan centraal uitrollen. Dat scheelt werk: één EPD-query, één set materialen en één scholing voor alle POH's. Leg wel per praktijk vast wie aanspreekpunt is. Samenwerking met gemeente en leefstijlcoaches staat bij de netwerkaanpak en de verwijsroutes.

Wat doen we met patiënten die direct om afvalmedicatie vragen?

Je bespreekt eerst de GLI, omdat de NHG-Standaard medicatie pas overweegt na minstens een jaar GLI met minder dan 10% gewichtsverlies. Medicatie komt dan in beeld bij BMI ≥ 35 met comorbiditeit of BMI ≥ 40. De details staan bij de regels voor medicijnen bij obesitas.

Hoe betrekken we de assistente bij het plan?

De assistente is belangrijk, want zij hoort vaak als eerste de hulpvraag. Geef haar een vaste zin voor de telefoon en laat haar een dubbel consult inplannen als iemand over gewicht wil praten. Een voorbeeldzin en de triage vind je bij de triage aan de balie.

Kunnen we een informatieavond samen met andere praktijken organiseren?

Ja, een avond met meerdere praktijken uit de HAGRO werkt vaak beter dan één praktijk alleen. Je deelt de voorbereiding en bereikt meer mensen. De bibliotheek is een neutrale plek. Hoe je dat aanpakt, staat in de planning en taakverdeling voor een voorlichtingsavond.

Kunnen we de nascholing aanvragen als praktijk alleen?

Ja, de nascholing kan voor één praktijk, een HAGRO of een zorggroep. Plan via de afspraakknop een gesprek van 30 minuten om de vorm te bespreken. De afspraakmogelijkheid is alleen voor zorgverleners, niet voor patiënten. Andere vragen stel je via het contactformulier voor zorgverleners.

Wat als onze regio een lange wachttijd voor bariatrie heeft?

Je patiënt mag samen met jou een centrum kiezen, ook buiten de regio. De wachttijden lopen uiteen van 1 tot 142 dagen per centrum (ZorgkaartNederland, 25-09-2026). Let naast wachttijd ook op reisafstand, nazorg en contract met de verzekeraar. Bekijk de actuele wachttijden per bariatrisch centrum.